کنسرت استاد شجریان به همراه گروه شهناز زیر ذره‌بین

23.09.09 |


استاد محمدرضا شجریان از ماه سپتامبر تور کنسرت‌هایش به همراه گروه شهناز را در اروپا شروع کرده است. آخرین کنسرت او در اروپا با گروهی بزرگ به اواخر دهه‌ی هشتاد میلادی برمی‌گردد و اجرای برنامه‌ای با گروه عارف.

شنبه شب (۵ سپتامبر) تور کنسرت‌های استاد محمدرضا شجریان به همراه گروه ۱۶ نفره‌ی شهناز در اروپا با اجرای برنامه‌ای در تالار فیلارمونی شهر کلن آغاز شد که پر بود از مشتاقان موسیقی سنتی و دوستداران آوای محمدرضا شجریان.

با تنها ۱۰ دقیقه تأخیر، ۱۶ نوازنده به همراه استاد شجریان به روی صحنه آمدند و پس از تشویق چند دقیقه‌ای حاضران و کوک سریع سازها، با پیش‌درآمد شور ساخته‌ی مجید درخشانی، سرپرست گروه، برنامه را آغاز کردند.

ریتم این پیش‌درآمد مانند اکثر قطعات دیگر، بسیار آهسته بود و چون بخش‌های تکراری هم کم نداشت، ۱۰ دقیقه‌ای شنوندگان را در انتظار آواز خوش شجریان واگذاشت. او پس از این قطعه، سروده‌ای از حافظ را گام به گام، در آواز شور به همراهی سازهای گوناگون خواند:
«اگرچه باده فرحبخش و باد گلبیزست
به بانگ چنگ مخور می که محتسب تیزست»

از آنجا که همنوایی شجریان با پایداری مردم در اعتراض‌های اخیر به کار او به عنوان یکی از سرشناس‌ترین هنرمندان ایران بُعد اجتماعی گسترده‌تری داده است، از جنبه‌ی اجتماعی این کنسرت نمی‌توان چشم پوشید. سروده‌ی حافظ و ترانه‌های این کنسرت از این دریافت به هیچ رو دور نیستند.

پس از چهارمضراب بلندی که گروه نواخت، استاد شجریان ترانه‌ای ساخته‌ی خود بر سروده‌ی «ز کوی یار می‌آید، نسیم باد نوروزی» را با تنظیم جدید درخشانی خواند که باز ریتمی بس آهسته داشت. گوشنوازترین بخش‌های قسمت اول کنسرت، نی‌نوازی شاهو عندلیبی و دوبیتی‌خوانی استاد شجریان بود و چشمگیرترین بخش‌ها، گفت‌وگوی ریتمیک دف و تنبک و تنبک و نقاره.

همنوازی بدون همنوایی

این بخش با ترانه ی «یوسف گمگشته» پایان گرفت. جای شگفتی بود که درخشانی که زیرسازی‌های آکوردی را با اینکه گاه قطعات را بیش از اندازه پرصدا می‌کردند، به سازهای بم کششی سپرده بود، در اینجا ریتم هفت هشتم را انتخاب کرده بود. از این رو سروده‌ی آرام الحان پیوسته‌ی حافظ در این ترانه حالتی مقّطع و تقریباً رزمی پیدا کرده بود.

بخش دوم کنسرت، اجرای مجموعه کار شجریان و درخشانی تحت عنوان «رندان مست» در دستگاه همایون بود که به تازگی انتشار یافته است. ترتیب برنامه تغییری نکرد، جز اینکه گویی صدای استاد شجریان به اصطلاح گرم شده بود به طوریکه در این بخش هیچگونه انحراف صوتی حتا در اوج و گذر هنرمندانه‌ای که به دستگاه سه‌گاه کرد، شنیده نشد.

معادل ترانه‌ی «ز کوی یار» در بخش اول، در این بخش، ترانه‌ی «باد صبا بر گل گذر کن»، سروده‌‌ی ملک‌الشعرای بهار اجرا شد. در اینجا هم مجید درخشانی ریتم را کاملاً آهسته کرده بود. پیشتر استاد شجریان همین ترانه را با تنظیم فرامرز پایور با ریتمی تندتر خوانده بود.

گوشنوازترین قطعه‌ی این بخش، قانون سحر ابراهیم و چشمگیرترین قطعه، دونوازی سازهای کوبه‌ای بود. بخش دوم با ترانه‌ی «رندان سلامت می‌کنند جان را غلامت می‌کنند»، ساخته‌ای مجید درخشانی پایان گرفت. در اینجا ریتم هفت هشتم با سروده ی پرجنب و جوش مولانا کاملاً سازگاری داشت.

پس از شش دقیقه تشویق پرشور حاضران، گروه باز به روی صحنه آمد و ترانه‌ی «همراه شو عزیز»، ساخته‌ی پرویز مشکاتیان را اجرا کرد و تشویق پرشورتر حاضران را به همراه آورد. حضور پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌هایی که با شجریان می‌خواندند: «این درد مشترک، هرگز جدا جدا، درمان نمی‌شود»، فضا را احساساتی‌تر و صمیمانه‌تر می‌ساخت.

استقبال پرشور دوستداران موسیقی سنتی

استاد شجریان به همراه گروه شهناز در چند شهر اروپا این کنسرت را اجرا خواهد کرد. جز اهمیت اجتماعی که از آن یاد کردیم، این کنسرت‌ها از نظر هنری هم از جای ویژه‌ای در برنامه‌های برون‌مرزی خواننده‌ی طراز اول موسیقی سنتی ما برخوردارند.

بیش از دو دهه بود که استاد شجریان به عنوان تکخوان با ارکستری بزرگ به صحنه نیامده بود. شاید این زمان دراز باشد که انتظار ما از هنرمند را بیش از اندازه بالا می‌برد. انتظار یک شنونده‌ی علاقمند و آشنا به کارهای شجریان از خواننده این بود که ترانه‌ها و آواز در کنار قطعات سازی یک مجموعه‌ی به هم پیوسته را بسازند، درصورتی که گاه در این برنامه به نظر می‌رسید که تنها چیزی که قطعات گوناگون بخش‌ها را به هم پیوند می‌دهد، دستگاه یا مایه‌ای است که انتخاب شده.

انتظار همان شنونده از مجید درخشانی به عنوان آهنگساز و تنظیم‌کننده هم این بود که سازهای مضرابی در گفت‌وگو با سازهای کششی و ریتمیک تنوع و چندآوایی پدید بیاورند، درصورتیکه گاه این پرسش مطرح می‌شد که چرا سازهای مضرابی، ملودی اصلی را می‌زنند و سازهای کششی به خصوص بم، قطعات همراه و آکوردی را. افزون بر این، در اجرای کلن، صدای عود آنقدر بلند بود که گاه صداهای دیگر را تحت الشعاع قرار می‌داد.

با این‌همه استقبال پرشور حاضران در کنسرت نشان داد که شنوندگان و دوستداران موسیقی سنتی از چنین برنامه‌هایی بسیار خوشنود و خرسندند و این بی‌گمان به معنی ادامه‌ی کار استاد شجریان و گروه شهناز خواهد بود.

©abadi-online.com